Polska Ustawa Rządowa to pierwsza w Europie i druga na świecie spisana konstytucja. Choć tak zapisała się w historii, a 3 maja corocznie obchodzimy z tej okazji święto narodowe, w praktyce akt obowiązywał jedynie przez 15 miesięcy.
Co zapisano w Konstytucji?
Konstytucja 3 Maja była jedną z kilkunastu ustaw uchwalonych przez tzw. Sejm Wielki, który obradował od 1788 roku. Jej głównymi punktami było zniesienie liberum veto (formalne, bo w praktyce nie stosowano go już od dłuższego czasu), wolnej elekcji i wszelkich konfederacji, a także wprowadzenie trójpodziału władzy i monarchii dziedzicznej. Jednocześnie ograniczono demokrację szlachecką – odebrano prawo głosu szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie) i przyznano je bogatemu mieszczaństwu. Dla chłopów istotna była deklaracja przyjęcia ich „pod opiekę prawa i rządu”, co miało zminimalizować ucisk systemu pańszczyźnianego.
Konfederacja targowicka
Konstytucja została przyjęta w warunkach zamachu stanu – o obradach nie poinformowano głównych oponentów, a podczas nich Zamku Królewskiego w Warszawie strzegła Gwardia Królewska i wojsko pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego. Natomiast dalsze wydarzenia były zdecydowanie bardziej skandaliczne.
Były to działania niezadowolonych magnatów – Franciszka Branickiego, Seweryna Rzewuskiego i Stanisława Szczęsnego Potockiego, którzy udali się do Petrsburga, gdzie namawiali carycę Katarzynę II do podjęcia interwencji zbrojnej w celu przywrócenia dawnego porządku w Polsce. Władczyni było to bardzo na rękę, ponieważ sama szukała pretekstu do ataku. 14 maja 1792 roku w Targowicy zawiązano konfederację zbrojną, a już cztery dni później carskie wojska wkroczyły do Polski.
Konstytucja 3 Maja przestała mieć znaczenie już 24 lipca 1792 roku, kiedy król Stanisław Poniatowski ogłosił swoje przystąpienie do Targowicy. Już w następnym roku nastąpił II rozbiór Polski.
Polecamy także:
Szczecin: Chcieli kupić mieszkania „po znajomości”. Stracili kilka tysięcy
Jak zapewnić dobrobyt Polakom? Lewica: „Podnieść podatki”
