Nowe Warpno: Odnaleziono macewę dziadka mistrza świata w szachach [FILM]

Podczas porządkowania starego cmentarza żydowskiego w Nowym Warpnie, ekipie dr. Marka Łuczaka z Pomorskiego Towarzystwa Historycznego udało się wydobyć spod ziemi macewę, która należała do Abrahama Moritza, dziadka późniejszego mistrza świata w szachach, który również urodził się w Nowym Warpnie.

Nowe Warpno: Odnaleziono macewę dziadka mistrza świata w szachach

W pracach przy porządkowaniu starego cmentarza, uczestniczyli wolontariusze. Polskie groby oczyszczono z zalegających śmieci, liści i samosiejek zarastających groby. Ustawiono ponownie złamane krzyże i uzupełniono fragmenty drewnianych obramowań.

Wspólnota żydowska w Nowym Warpnie była niewielka, pojawiła się dopiero w 1812 roku i liczyła 3 osoby, w 1843 roku wzrosła do 14 osób i w 1842 i 1861 roku spadła do 12 osób. W 1927 roku na 2007 mieszkańców gminy Nowe Warpno mieszkało tu pięciu Żydów i sześciu katolików.

Teren na którym, pracowaliśmy był niezwykle trudny ze względu na nawarstwienia kulturowe – mówi dr Marek Łuczak z Pomorskiego Towarzystwa Historycznego. Cmentarz żydowski na wzgórzu w Nowym Warpnie zaznaczono na planach w latach 70. XIX wieku. Po 1945 roku do 1948 roku polscy mieszkańcy miejscowości chowali swoich bliskich w grobach żydowskich, wykorzystując elementy obramowań i podstawy macew. Następnie polskie pochówki przesunięto w kierunku wschodnim, rozszerzając teren cmentarza żydowskiego, który początkowo liczył 20×20 metrów.

Groby żydowskie, stosując się do wytycznych komisji rabinicznej, jedynie uporządkowano usuwając śmieci i samosiejki.

Wykonaliśmy ewidencję macew, które pozostawiliśmy w miejscu odnalezienia – dodaje Marek Łuczak. Teren dookoła cmentarza przeszukano za pomocą prętów i odnaleziono kilkanaście fragmentów rozbitych macew, które zebrano i złożono w narożniku cmentarza.

Macewa Abrahama Moritza

Niezwykłym zaskoczeniem było odnalezienie macewy Abrahama Moritza. Jak się okazało później, Abraham Moritz to dziadek mistrza szachowego Bruno Moritza, który urodził się 10 stycznia 1898 roku w Nowym Warpnie.

Odnaleziona przez nas macewa leżąca pod płotem po zachodniej części cmentarza, należy do Abrahama Moritza urodzonego w czerwcu 1819 roku i zmarłego w wieku 62 lat 20 lipca 1887 roku w Nowym Warpnie – mówi dr Marek Łuczak.

Bruno Moritz był reprezentantem Niemiec w drugiej nieoficjalnej olimpiadzie szachowej w Budapeszcie w 1926 roku. W 1939 roku wyjechał na turniej szachowy do Londynu i tym samym uratował swoje życie. Jego siostra Elli Fränkel 14 sierpnia 1942 roku trafiła do obozu w Ravensbrück, a następnie zginęła 9 października 1942 roku w obozie Auschwitz. Bruno wyjechał z Anglii do Ekwadoru do Guayaquil, gdzie zajmował się sprzedażą książek. Założył wówczas znaną w Ekwadorze księgarnię „Libreria Cientifica”. Był szachowym mistrzem Ekwadoru w 1952 roku. W 1960 roku wyjechał do Izraela. Ostatni raz grał w szachy reprezentując Ekwador w Tel-Avivie w 1964 roku na 16 Olimpiadzie Szachowej. Bruno Moritz zmarł 17 listopada 1966 roku w Hamburgu.

Dzięki Sławomirowi Pastuszka, który przetłumaczył inskrypcje dwóch pozostałych odkopanych macew wiemy znacznie więcej – mówi Marek Łuczak.

Jedna należy do Jicchaka, syna Eliesela, druga należy do Szloma, syna Eliesela. Zdaniem dr. Marka Łuczaka, macewy wykonane są w podobnej stylistyce i zbliżonych proporcjach, więc można przypuszczać, że byli braćmi.

Polecamy także:
Szczecin: PUM rozpoczyna współpracę z Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji
Szczecin: Rada Osiedla Żelechowa wybrała swój zarząd!
30 lat temu zginął Andrzej Zaucha