14 października obchodzimy Dzień Edukacji Narodowej ustanowionego w rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej.
Poziom polskiego szkolnictwa był w XVIII wieku dość wysoki, mimo trudnej sytuacji społecznej spowodowanej m.in. zubożeniem i depopulacją. Dzięki temu, że prywatne szkoły konkurowały ze sobą, źle prowadzone i słabe placówki po prostu nie miały racji bytu i musiały być zamykane.
Mimo to zaczęły pojawiać się postulaty ustanowienia państwowego monopolu na edukację i stworzenie urzędu, który regulowałby kwestie nauczania. Ich głównym piewcą był Stanisław Konarski – ksiądz, który podczas podróży do Paryża zafascynował się twórczością Johna Locke’a i ideami oświecenia. Po powrocie do kraju w 1741 roku założył w Warszawie Collegium Nobilium, czyli uczelnię, która miała kształcić przyszłe elity narodu.
Konarski za życia nie doczekał się wprowadzenia swoich postulatów, jednak zaraz po jego śmierci rozpoczęła się seria niefortunnych zdarzeń, w wyniku których plany duchownego stały się rzeczywistością.
W 1773 roku papież Klemens XIV został zmuszony do wydania brewe Dominus ac Redemptor, na mocy którego zlikwidowano zakon jezuitów i ustanowiono Komisję Rozdawniczą Koronną i Litewską, która miała administrować mieniem pojezuickim. Skończyło się na tym, że magnaci ze szlachtą przejęli dobra ziemskie i nieruchomości, przedstawiciele Komisji – m.in. Adam Poniński i hetman polny koronny Franciszek Branicki – zdefraudowali ogromne sumy pieniędzy, a jezuickie złoto i srebro sprzedano w mennicy. W całym procederze brał też udział sam Stanisław August Poniatowski, choć nie osobiście, bo starał się przejmować majątek pojezuicki przez podstawione osoby.
Całe mienie pozostałe po zakonie i podzielone między „beneficjentów” oszacowano na wartość ok. 32 ml złotych.
W tym czasie Poniatowski przyjmował, jako swojego osobistego sekretarza, francuskiego ekonomistę Pierre’a Samuela du Ponta de Nemours. To on opracował koncepcję nacjonalizacji budynków szkół jezuickich i utworzenia w ich miejsce szkół publicznych, które będą podlegały głównemu urzędowi. 14 października 1773 roku powstała Komisja Edukacji Narodowej.
Opracowano trójstopniowy model nauczania – na najniższym szczeblu znajdowały się szkoły parafialne, w których nauczano dzieci chłopskie i mieszczańskie, wyżej były szkoły powiatowe nauczające dzieci szlacheckie i najzdolniejsze ze szczebla niższego, zaś najwyższym stopniem były uniwersytety w Wilnie i Krakowie. W całym kraju ustalono jednolity program nauczania oraz podręczniki opracowane przez Towarzystwo Ksiąg Elementarnych.
Polecamy także:
Liceum Ogólnokształcące przy Szczecińskiej Szkole Florystycznej zyskało imię Sybiraków. W tej szkole nauczysz się m.in. szermierki
W najbliższą niedzielę kolejne utrudnienia w ruchu
