Czas pandemii pokazał jak ważne jest nasze samopoczucie a co za tym idzie zdrowie psychiczne. Czas izolacji i problemy jakie z niego wynikły uwidoczniły potężny problem. Psychiatria w Polsce ma się średnio. Już w 2018 roku powstał Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. W jego ramach od tego czasu powstały w Polsce 33 Centra zdrowia psychicznego.
Centra zdrowia psychicznego – program pilotażowy
Centra zdrowia psychicznego pomagają w zdrowieniu i utrzymaniu zdrowia pacjenta. To część programu pilotażowego Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, który będzie trwać do końca 2022 r.
Dane Biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego wskazują, że:
- 2 mln polaków choruje na depresję,
- 800 tys. – na chorobę afektywną dwubiegunową,
- 400 tys. na schizofrenię.
Depresja jest też jedną z pozostałości po doświadczeniu COVID19. W tym nietypowym czasie wiele osób doświadczyło załamania zdrowia psychicznego w związku z utratą pracy, w efekcie odejścia bliskich i lęku przed przyszłością.
Modyfikacja systemu ochrony zdrowia psychicznego
Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego to przede wszystkim modyfikacja systemu ochrony zdrowia psychicznego na bardziej przyjazny, różnorodny i dostępny zmieni jakość życia ogromnej liczy osób.
Obecny model leczenia psychiatrycznego w Polsce niestety się nie sprawdza. Opiera się na szpitalach, w których pobyt dla wielu ludzi jest przeżyciem traumatycznym, utrwalającym w poczuciu społecznego odrzucenia. W tej chwili większość Polaków nie ma też dostępu do wsparcia zespołów leczenia środowiskowego pomagających choremu i jego rodzinie. Większość także nie ma dostępu do oddziałów dziennych, których pomoc polega na wspieraniu pacjenta terapią w taki sposób, że codziennie może po niej wracać do domu.
Według danych jedynie 5 proc. osób chorujących na schizofrenię ma dostęp do jakiejś formy pomocy.
Leczenie środowiskowe
Nowy program stawia na leczenie środowiskowe czyli wsparcie chorego w jego otoczeniu. Na pacjenta patrzy się nie tylko przez pryzmat diagnozy i jego problemów zdrowotnych, ale też w kontekście, w którym żyje.
Tu istotne jest wspieranie w zdrowieniu i utrzymaniu zdrowia, m.in. przez wzmacnianie mocnych stron pacjenta, pomaganie mu w uczeniu się, jak zadbać o siebie, by kryzys nie nawracał. Takim właśnie podejściem charakteryzują się centra zdrowia psychicznego.
Powstawanie centrów zdrowia psychicznego jest podstawą Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. Od października 2018 r. w ramach pilotażu tego programu powstały w Polsce 33 takie miejsca dla dorosłych pacjentów.
Wsparcie w centrach zdrowia psychicznego jest dostępne tzw. od ręki
W punkcie zgłoszeniowo-koordynacyjnym dyżuruje psycholog, który po rozmowie z pacjentem proponuje wstępny plan wsparcia. Może on obejmować regularne wizyty u psychiatry, psychoterapię indywidualną lub grupową, pobyt na oddziale dziennym, korzystanie z pomocy zespołu leczenia środowiskowego, który przyjeżdża do domu.
Pobyt na oddziale całodobowym proponowany jest tylko wtedy, gdy inne formy pomocy są niewystarczające. Dzięki temu, że pomoc jest tak różnorodna, pobyt na oddziale całodobowym może być jak najkrótszy. W centrach zdrowia psychicznego mogą działać kluby pacjenta, gdzie chorzy spędzają czas i korzystają z zajęć terapeutycznych, mogą być tworzone grupy wsparcia dla bliskich i tematyczne grupy wsparcia dla chorych – artystyczne, pracy z ciałem, sportowe.
Jeżeli przypadek osoby zgłaszającej się po wsparcie do punktu zostanie uznany za pilny, pomoc do niego rusza w ciągu 72 godzin, a często jest dostępna szybciej.
W centrum zdrowia psychicznego grono osób udzielających wsparcia jest szerokie. Do dyspozycji pacjentów są lekarze, psycholodzy, terapeuci, pielęgniarki ale także doradcy zawodowi i asystenci zdrowienia. Są to specjalnie przeszkolone osoby po kryzysie psychicznym, które wspierają tych którzy w nim trwają.
Są też koordynatorzy opieki dla osób z przewlekłymi problemami zdrowia psychicznego, którzy wymagają bardziej aktywnej pomocy. Zadaniem koordynatorów jest m.in. udzielanie wsparcia i koordynowanie realizacji planu terapii i zdrowienia.
Ciągle trwa pilotaż programu powstawania centrów zdrowia psychicznego dla dorosłych, który przedłużono do końca 2022 roku.
To czas niezbędny na przygotowanie fundamentów prawnych, żeby ten model upowszechnić w sposób systemowy po 1 stycznia 2023 r.
Biuro ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego podkreśla, że przyszły system opieki psychiatrycznej trzeba uzupełnić o dwa segmenty.
Pierwszy to programy specjalistyczne finansowane poza ryczałtem, a drugi to tzw. poziom wysokospecjalistyczny, czyli kliniki uniwersyteckie, które też muszą mieć swoje odrębne finansowanie. Dopiero taki trzypoziomowy system, z silną podstawą w postaci centrów zdrowia psychicznego, będzie kompletny.
