Wypowiedzenie porozumienia pomiędzy IPN a PUM w Szczecinie z dnia 28 września 2012 r. w sprawie utworzenia Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów w dalszym ciągu budzi wiele emocji. Szczecinskie24.pl opisywało już stanowisko Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, który podkreślił, iż współpraca z IPN od kilku lat nie układała się dobrze. Instytut Pamięci Narodowej także udzielił informacji dla Szczecinskie24.pl. Poniżej przedstawiamy odpowiedź Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN.
Jaki był powód wypowiedzenia wieloletniej współpracy?
W otrzymanej odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej wskazał dość ogólnikowo, że „Porozumienie pomiędzy IPN a PUM w Szczecinie z dnia 28 września 2012 r. w sprawie utworzenia Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów, zostało wypowiedziane (nie zerwane) przez Prezesa IPN z uwagi na fakt, iż w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 749), która nałożyła na Prezesa IPN obowiązek utworzenia i prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego w Instytucie, porozumienie z PUM w Szczecinie nie jest wykonywane.”
Na pytanie dotyczące tego czy Instytut Pamięci Narodowej planuje w dalszym ciągu przeprowadzać identyfikację ofiar zbrodni wojennych i systemów totalitarnych – a jeśli tak, to w oparciu o jaką technikę i ewentualnie o jaką bazę genetyczną – IPN udzielił następującej odpowiedzi:
„Poszukiwanie nieznanych miejsc pochówku ofiar totalitaryzmów i identyfikacja ich szczątków jest zadaniem ustawowym Instytutu. IPN jako jedyna w Polsce instytucja jest wyposażona w nadane przez polski parlament kompetencje do prowadzenia i koordynowania procesu poszukiwań i identyfikacji.
Prezes IPN od 2016 jest odpowiedzialny za funkcjonowanie Bazy Materiału Genetycznego IPN. W Bazie IPN zgromadzono już ponad 2600 prób materiału genetycznego. Badania genetyczne prowadzone są przez grupę uczelni medycznych i jednostek laboratoryjnych w Polsce.
Prezes IPN w wyniku umowy z Federalnym Biurem Śledczym Stanów Zjednoczonych Ameryki (FBI) pozyskał system CODIS, najnowocześniejsze na świecie oprogramowanie do prowadzenia zaawansowanych analiz porównawczych, niedostępne dla żadnych laboratoriów w Polsce (poza CLKP, które wykorzystuje CODIS na potrzeby postępowań prowadzonych przez policję i prokuraturę powszechną, a więc do innych celów, niż identyfikacja ofiar totalitaryzmów). Spośród wszystkich ogłoszonych do końca 2020 r. przez IPN 164 osób zidentyfikowanych (liczba nie zawiera 5 identyfikacji żołnierzy z Westerplatte), 150 osób zidentyfikowano w ramach prac poszukiwawczych IPN objętych śledztwem, a 14 osób zidentyfikowano w ramach badań genetycznych wykonywanych przez Instytut poza śledztwem. Na podstawie materiału porównawczego wydanego z Bazy Materiału Genetycznego IPN, zidentyfikowano szczątki łącznie 66 osób, w tym 52 osoby w ramach pracach poszukiwawczych IPN objętych śledztwem i 14 osób w ramach badań genetycznych wykonywanych przez Instytut poza śledztwem. Od 2017 roku z Bazy Materiału Genetycznego IPN do śledztw przekazano 195 prób materiału porównawczego, których przebadanie umożliwiło identyfikację ww. 52 osób.”
Czy planowane jest zawarcie przez Instytut Pamięci Narodowej kolejnego porozumienia z Pomorskim Uniwersytetem Medycznym bądź z innym, kompetentnym podmiotem, który posiada odpowiednie zaplecze do prowadzenia prac identyfikacyjnych?
Na tak postawione pytanie otrzymaliśmy niniejszą odpowiedź:
„Prezes IPN zleca badania genetyczne w oparciu o ustawę o zamówieniach publicznych. PUM w Szczecinie, wspólnie z Centralnym Laboratorium Kryminalistycznym Policji jest członkiem konsorcjum, z którym IPN w 2018 r. zawarł umowę ramową o współpracy w zakresie prowadzenia badań genetycznych. Na tej podstawie na rzecz konsorcjum, którego członkiem jest PUM, od dnia zawarcia umowy ramowej do końca 2020 r., na skutek rozstrzygniętych postępowań przetargowych, zlecono badania w odniesieniu do 135 prób materiału genetycznego.
W skład drugiego konsorcjum, z którym IPN ma podpisaną od kwietnia 2018 r. umowę ramową w zakresie wykonywania badan genetycznych wchodzi:
a) Uniwersytet M. Kopernika w Toruniu, Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy,
b) Uniwersytet Medyczny w Białymstoku,
c) Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu,
d) Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.”
