Powszechny konformizm – zły czy dobry?

Płyń pod prąd, krocz własną ścieżką, bądź sobą… W kulturze, w której oryginalność i autentyczność to cnoty, konformizm wydaje się być wadą. Podążanie za własnymi pragnieniami czy przekonaniami uważamy za wyjątkowo romantyczne – co pięknie przedstawia nam poniższa scena z filmu “Stowarzyszenie Umarłych Poetów” (reż. Peter Weir, 1989):

Czy jednak rzeczywiście powinniśmy uważać konformizm za negatywny? Czym w zasadzie jest konformizm, czemu służy i jakie przynosi skutki?

W psychologii konformizmem nazywamy zmianę zachowania wynikającą nie z własnego przekonania, a z rzeczywistego lub wyobrażonego wpływu, jak wywierają na nas inni ludzie. Występuje on w dwóch typach – informacyjnym i normatywnym.

Konformizm informacyjny wynika z przeświadczenia, że inni ludzie są dobrym źródłem informacji. Spotykamy się z nim głównie w nowych lub niezwykłych dla nas sytuacjach. Gdy nie wiemy, jak się zachować, obserwujemy zachowania innych. Gdy nie czujemy się ekspertami w jakiejś dziedzinie, szukamy, co mogą nam powiedzieć autorytety. Osobami, które często zachowują konformizm informacyjny, są chociażby dzieci. Przeżywają one mnóstwo “pierwszych razów” – w szkole, w kuchni, w urzędzie, a także w relacjach. Nie wiedzą, jak należy się zachować, uczą się więc – czy to poprzez obserwację, czy też pytając rodziców wprost. 

Równie często ulegamy konformizmowi normatywnemu. Jego podłoże stanowi głównie potrzeba akceptacji przez społeczeństwo. Polega on na podporządkowaniu się normom społecznym (jawnym bądź ukrytym) na temat dopuszczalnych zachowań. Przykładem konformizmu normatywnego może być odmienne zachowanie w czasie obiadu w zależności od tego, czy jesteśmy na obiedzie u rodziców czy u teściów. Konformizm normatywny nasila się wobec grup, które są dla nas ważne, bezpośrednio na nas oddziałują oraz są liczebne. 

Oba zachowania polegają oczywiście na podporządkowaniu się grupie – w konformizmie informacyjnym ze względu na brak dostatecznych informacji, w konformizmie normatywnym ze względu na lęk przed odrzuceniem przez grupę. To, co mocno rozróżnia te dwa zjawiska, to wewnętrzne przekonanie o słuszności naszych działań. W przypadku konformizmu informacyjnego wierzymy, że nasze zachowanie jest zachowaniem prawidłowym. Przy konformizmie normatywnym możemy w pełni się nie zgadzać z regułami, które wyznaje grupa, a i tak ich przestrzegać. 

Jeden i drugi rodzaj konformizmu powodują pozytywne i negatywne skutki. Bez konformizmu informacyjnego trudno sobie wyobrazić wiele spotykanych przez nas sytuacji, od obiadu integracyjnego w nowej firmie po branie udziału w nieznanym nam obrzędzie religijnym. Niestety, zawsze istnieje niebezpieczeństwo, że większość, za którą podążamy, się myli. Szczególne przypadki takich zachowań doczekały się swoich własnych nazw, jak, spotykany w ekonomii, efekt owczego pędu. Podobnie konformizm normatywny – z jednej strony ułatwia dopasowanie się do grupy i zwiększa jej wewnętrzną spójność. Z drugiej jednak strony, czasem popycha nas do działania wbrew sobie, co może prowadzić do frustracji bądź poczucia rozłamu.

Warto pamiętać, że wszyscy częściej niż rzadziej jesteśmy konformistami. Świadomość tego pomoże nam sobą kierować – także decydować o tym, czy w pewnych sytuacjach nie być jednak nonkonformistą. Na koniec jeszcze jedna scena ze “Stowarzyszenia Umarłych Poetów”. Kto tutaj jest konformistą, a kto nie? Jaki konformizm możemy tu zauważyć? Zapraszam do obejrzenia tego fragmentu oraz całego filmu.

Polecamy także:

73 lata temu zamordowano Witolda Pileckiego – ochotnika do Auschwitz
Okręgowy Ośrodek Pomocy Pokrzywdzonym Przestępstwem w Szczecinie
Police: Bił i poniżał przez prawie 2 lata. Sprawca przemocy stanie przed sądem